Governu habelar asesu ba eletrisidade no bee iha Ermera no Bobonaru
Ministru Obras Públikas, Samuel Marçal, inaugura sistema eletrifikasaun foun no fornesimentu bee-moos iha munisípiu Ermera no Bobonaru iha loron 18 no 19 fulan-setembru tinan 2026, iha ámbitu intervensaun Governu nian ne’ebé ho objetivu atu habelar komunidade sira-nia asesu ba infraestrutura no servisu báziku sira.

Iha munisípiu Ermera, Ministru Obras Públikas, akompaña hosi Sekretáriu Estadu Eletrisidade, Água no Saneamentu, Santos Noronha, funsionáriu sira hosi Eletrisidade Timor-Leste (EDTL, EP) no Bee Timor-Leste (BTL, EP), membrus Governu, autoridade munisípiu no lokál, no mós entidade sira-seluk inaugura iha loron 18 fulan-setembru projetu eletrifikasaun no fornesimentu bee-moos iha Postu Administrativu Atsabe no Letefoho.
Iha Atsabe, rede eletrifikasaun ne’ebé fornese ba aldeia Ilat-Kora, Baboleta, Malabe, no Batumigi, iha suku Malabe nian hahú lakan ona. Ministru Samuel Marçal esplika katak fornesimentu eletrisidade ba Postu Administrativu Atsabe oras ne’e dadaun depende ba Sub-estasaun Camea iha Dili, no nia husu komunidade sira nia kooperasaun hodi prezerva rede no mós ninia ekipamentus.
Ministériu Obras Públikas no EDTL, EP mós prepara hela planu ba konstrusaun sub-estasaun elétrika ida iha munisípiu Ermera, ho objetivu atu reforsa estabilidade fornesimentu enerjia iha munisípiu ne’e, liuliu iha Postu Administrativu Atsabe.
Iha okaziaun hanesan, inaugura projetu hadi’a sistema fornesimentu bee-moos iha Atsabe, ne’ebé kobre suku Parami, Laklo, Baboi Craic, no Malabe Vila. Sistema ne’e fó benefísiu ba umakain 569, ne'ebé koresponde ba abitante liu rihun tolu, no garante mós fornesimentu bee ba instalasoins públikas.
Obra sira ne’e inklui instalasaun ba kanu transmisaun no distribuisaun, rezervatórius no unidade distribuisaun 24, no mós ligasaun ba uma-kain sira no instalasaun kontadór sira.
Nune’e mós iha munisípiu Ermera, Ministru Obras Públikas halo inaugurasaun ba estensaun rede eletrisidade ba aldeia Olopana, Taurema no Lequisalac, iha suku Eraulo, Postu Administrativu Letefoho. Projetu ne’e permite asesu eletrisidade ba umakain 241, ne’ebé umakain 39 iha Taurema, 67 iha Lequisalac no 135 iha Olopana.
Iha serimónia ne’e, Samuel Marçal salienta katak viajen ba munisípiu sira fó dalan ba membru Governu sira atu akompaña direta kondisaun komunidade sira nian no identifika sira-nia nesesidade, liuliu iha área estrada, bee, no eletrisidade.
“Ita tenke tau prioridade hodi realiza direitus populasaun nian. Dala barak, bainhira ha’u ba iha munisípiu sira, ferik-katuas sira sempre husu estrada, bee, no eletrisidade, sira la husu buat seluk. Ida-ne’e reprezenta espetativa ida kona-ba Governu, ne’ebé tenke esforsa hodi hatán ba nesesidades ne’ebé populasaun sira aprezenta”, nia dehan.
Prezidente Komisaun Ezekutiva EDTL, EP, Paulo da Silva, destaka kolaborasaun hosi autoridade lokál no komunidade sira hodi hala’o obra sira ne’e, no mós husu atu halo prezervasaun ba infraestrutura no utilizasaun eletrisidade ne’ebé seguru no responsável.
Iha Eraulo, EDTL fornese materiál sira ne’ebé nesesáriu ba estensaun rede no sura ho kolaborasaun hosi komunidade hodi hala’o servisu. Benefisiáriu foun sira sei bele uza eletrisidade ho gratuita durante fulan neen dahuluk. Liutiha períodu ida-ne’e, ekipa tékniku sira EDTL nian sei halo kampaña sensibilizasaun no regulariza ligasaun sira no instala kontadór ida-idak.
Ba komunidade sira ne’ebé izoladu iha ne’ebé estende rede elétrika nasionál la’ós téknikamente viável, EDTL prevee solusaun liuhosi instalasaun sistema solár, iha ámbitu programa enerjia rurál nian, hafoin avaliasaun téknika kona-ba kondisaun sira iha terrenu.
Iha loron tuirmai, 19 fulan-setembru, Ministru Obras Públikas kontinua nia viajen ba komunidade sira iha munisípiu Bobonaru, iha ne’ebé nia lansa projetu reabilitasaun estrada Bobonaro–Lolotoe kuaze kilómetru 8.9 no inaugura projetu hadi’a sistema fornesimentu bee-moos iha Postu Administrativu Lolotoe.
Sistema abastesimentu bee nian ne’ebé foun iha Lolotoe fó benefísiu ba umakain hamutuk 188, ne’ebé korresponde ba abitante nain-1.126, no fornese mós instalasoins públikas. Projetu ne'e, ezekuta iha faze rua, inklui konstrusaun no instalasaun rezervatórius, kanu transmisaun no distribuisaun, ligasaun ba umakain sira, no mós kontadór bee nian.
Investimentu iha lote rua ne’e gasta osan dolar amerikanu liu rihun 300. Sistema abastesimentu ne’e fornese hosi bee-matan rua, ho bee nia débitu litru 2,05 kada segundu, no iha kanu transmisaun nian ho kilómetru 4,8 no kanu distribuisaun nian ho kilómetru 1,3.
Durante serimónia ne’e, Samuel Marçal husu ba autoridade lokál no komunidade sira atu prezerva instalasaun foun sira no uza infraestrutura públika ho responsabilidade.
Iha loron hanesan, Ministru lansa projetu reabilitasaun estrada Bobonaro–Lolotoe, ne’ebé ho estensaun besik kilómetru 8,9, ho orsamentu dolar amerikanu millaun 11,98 no períodu ezekusaun durante fulan 18. Intervensaun ne’e ho objetivu atu hadi’a kondisaun sirkulasaun no mós asesu komunidade nian ba merkadu, estabelesimentu ensinu no servisu saúde.
Tuir BTL, E.P., investimentus iha sistema fornesimentu bee-moos kobre ona sede Postu Administrativu 33, no prevee atu kontinua ba sede sira-seluk ne’ebé seidauk kobre.
Projetu sira ne’ebé hala’o iha Ermera no Bobonaro hala parte iha esforsu sira Governu nian hodi habelar kobertura rede eletrisidade no bee-moos no mós hadi’a infraestrutura asesu nian iha munisípiu sira ne’e.






































