Timor-Leste aprezenta propriedade sira ba komérsiu no investimentu iha no Belt and Road Summit 2026
Ministru Komérsiu no Indústria, Filipus Nino Pereira, partisipa iha Belt and Road Summit edisaun ba da-11, iha loron 9 no 10 fulan-setembru tinan 2026, iha Hong Kong, iha ne'ebé nia aprezenta prioridade sira Timor-Leste nian ba diversifikasaun ekonómika, integrasaun rejionál no atrasaun (dada) investimentu. Sorumutu ida ne'e halibur reprezentante governmental no emprezariál sira hosi país 70 resin no rejiaun sira.

Sorumutu ne'e organiza hamutuk hosi Governu Rejiaun Administrativa Espesiál Hong Kong no Hong Kong Trade Development Council (HKTDC), ne’ebé hala'o iha Sentru Konvensaun no Espozisaun Hong Kong nian, ho tema “Advancing High-Quality Development · Embarking on a New Journey” (Promove Dezenvolvimentu ida ho Kualidade Aas - Hahú Etapa Foun ida). Edisaun tinan ida-ne'e nian halibur partisipante liu 6.200 no inklui diskusaun sira kona-ba komérsiu, investimentu no kooperasaun ekonómika, ho atensaun espesiál ba ASEAN, Ázia Sentrál no Médiu Oriente.
Iha loron dahuluk sorumutu ne’e, Ministru Filipus Nino Pereira partisipa nu’udar oradór iha diálogu polítiku ho tema “Building Resilient Trade and Investment Frameworks in a Diverse Global Landscape” (Harii Sistema Reziliente Komérsiu no Investimentu iha Kontestu Globál ida ne’ebé Diversifikadu), ne’ebé ko’alia kona-ba dezafiu sira ne’ebé mosu husi tensaun jeopolítika, mudansa iha kadeia fornesimentu no inserteza ekonómika internasionál.
Sesaun ne’e prezide hosi Sekretáriu ba Komérsiu no Dezenvolvimentu Ekonómiku Hong Kong nian, Algernon Yau, no hetan mós partisipasaun husi reprezentante governmental hosi Bangladexe, Kazakistaun, Sri Lanka, Qatar, no Tailándia.
Iha ninia diskursu, Ministru destaka kona-ba dezafius ne'ebé nasaun ki'ik sira hasoru no iha hela dezenvolvimentu tanba transformasaun iha komérsiu no investimentu internasionál daudaun ne’e, liuliu tensaun jeopolítika, perturbasaun sira iha kadeia fornesimentu nian, mudansa klimátika no transformasaun dijitál.
Iha kontestu ida-ne’e, Filipus Nino Pereira aprezenta Timor-Leste nia prioridade sira hanesan harii ekonomia ida ne’ebé diversifikadu, kompetitivu no reziliente liu, no mós reforsu kapasidade instituisaun nasionál, empreza no rekursus umanus nasionais ba partisipasaun ida luan liu iha merkadu rejionál no internasionál.
Ministru destaka mós kona-ba integrasaun Timor-Leste nian iha ASEAN nu’udar oportunidade ida atu reforsa partisipasaun setór privadu nasionál nian iha merkadu rejionál, hodi afirma katak “ba ami, ASEAN signifika la’ós de’it asesu ba merkadu ida ne’ebé boot, maibé mós prepara ami-nia povu, instituisaun no empreza sira atu partisipa ho ativu”.
Intervensaun ne’e ko’alia mós kona-ba nesesidade atu kria kondisaun ne’ebé di’ak liu ba empreza mikro, ki’ik no média sira, liuhosi asesu ba finansiamentu, teknolojia, informasaun kona-ba merkadu, padraun kualidade, ferramenta dijitál no rede emprezariál rejionál sira, nune’e mós atu hasa’e valór adisionál hosi produsaun nasionál iha setór agrikultura, peskas no rekursu naturál sira.
Kona-ba investimentu externu, Ministru argumenta katak "investimentu ho kualidade tenke kria empregu, transfere teknolojia no kompeténsia, reforsa empreza lokál sira, no mós kontribui ba dezenvolvimentu sistema nian".
Filipus Nino Pereira refere mós kona-ba preparasaun Timor-Leste nian atu asume Prezidénsia ASEAN nian iha tinan 2029 no aprezenta oportunidade investimentu iha país ne’e iha área sira hanesan infraestrutura, teknolojia, otelaria no turizmu, no mós prosesamentu ai-han. Ministru ne’e mós konvida reprezentante sira hosi setór privadu Hong Kong atu partisipa iha ASEAN Trade Forum, ne'ebé marka ba fulan-novembru 2026, iha Dili.
Belt and Road summit edisaun ba da-11 aprezenta projetu investimentu liu 300, realiza sorumutu individual 800 liu kona-ba aproximasaun emprezariál no fasilita memorandu entendimentu liu 60. Tuir HKTDC, projetu sira ne’ebé aprezenta ho valór totál ida liu dolar amerikanu biliaun 5,4.
Partisipasaun iha sorumutu ne’e fó dalan ba Timor-Leste atu aprezenta ninia prioridade komérsiu no investimentu sira iha forum internasionál ida ne’ebé dedika ba kooperasaun ekonómika no dezenvolvimentu ligasaun entre governus, investidór no empreza sira hosi rejiaun oioin.






































