Governu no Igreja Katólika inaugura monumentus hodi fó omenajen ba preladu katóliku sira no São João Paulo II

Kin. 10 setembru 2026, 09:18h
800965899_955453744277621_7488003449382761755_n

Governu no Konferénsia Episkopál Timorense (CET, akrónimu iha lian portugés) horisehik, loron 9 fulan-setembru tinan 2026, iha Dili, inaugura Monumentu no Jardín Omenajen ba preladu no relijiozu sira ne’ebé kontribui ba istória Timor-Leste nian, iha resintu Katedrál Dili, no mós Monumentu no Jardín São João Paulo II ne’ebé reabilita ona, iha Tasi Tolu. 799202614_1059796033515557_7342071339819161479_n 796608626_1394593428779739_1355649451904949777_n 801883130_4624984767780915_8607741214812686687_n 801963858_2269348193843711_533415340972424443_n 801786995_2854780181571892_3104344450630388438_n 800994961_955453747610954_1044966119903076156_n 801964760_955453827610946_260475879685290863_n 801585097_955455474277448_8826730898984383636_n 801465511_955455677610761_375063909347261636_n 800950474_955454974277498_21763999022299733_n

Inaugurasaun rua ne’e halo parte iha programa serimónia ofisiál sira ne’ebé organiza hosi Governu no Konferénsia Episkopál Timorense, hosi loron 1 to’o 10 fulan-setembru, hodi fó omenajen ba D. Jaime Garcia Goulart, D. José Joaquim Ribeiro, Monseñór Martinho da Costa Lopes no D. Alberto Ricardo da Silva, nu’udar rekoñesimentu ba sira-nia dedikasaun pastorál no mós sira-nia kontribuisaun ba  povu no istória Timor-Leste nian.

Serimónia sira ne’e hahú iha loron 1 fulan-setembru, to’o mai Dili restus mortais D. Jaime Garcia Goulart, Bispu dahuluk Dioseze Dili, D. José Joaquim Ribeiro, Bispu daruak Dioseze Dili, no Monseñór Martinho da Costa Lopes, eis-Administradór Apostóliku Dioseze Dili nian hosi Portugál. Restus mortais preladu na’in-tolu hamutuk ho D. Alberto Ricardo da Silva, Bispu Dili hosi tinan 2004 to’o 2015.

Hanesan parte ida hosi programa ida-ne’e, hala’o mós serimónia omenajen iha Dili, Laleia no Manatutu, inklui iha loron 3 fulan-setembru, fó naran ba Ponte Manatutu “Ponte Mons. Martinho da Costa Lopes”.

Horisehik dadeer, iha resintu Katedrál Dili, inaugura ona Monumentu no Jardín Omenajen nian ne’ebé dedika ba memória hosi preladu, saserdote, relijiozu no relijioza sira ne’ebé serbí Igreja no povu Timor-Leste no mós kontribui ba istória nasionál.

Molok inaugurasaun, Ministru Administrasaun Estatál, Tomás do Rosário Cabral, reprezenta Governu, simu dokumentasaun ne’ebé relasiona ho obra ne’e hosi empreza ne’ebé responsavel ba konstrusaun no entrega ba Igreja Katólika, ne’ebé reprezenta hosi Arsebispu Metropolitanu Dili no Prezidente Konferénsia Episkopál Timorense, D. Virgílio Cardeal do Carmo da Silva.

Monumentu ne’e integra elementu sira ne’ebé relasiona ho misaun pastorál Igreja nian no hanoin-hikas kontribuisaun husi preladu no membru kongregasaun relijioza sira iha área pastorál, edukativa, no sosiál, no mós sira-nia knaar iha períodu oioin istória Timor-Leste nian.

Serimónia ne’e inklui bénsaun husi D. Virgílio Cardeal do Carmo da Silva, akompaña husi Bispu Baukau, D. Leandro Maria Alves, no mós Bispu Maliana no Pro-Prezidente CET, D. Norberto do Amaral.

Iha parte loro-kraik, Monumentu no Jardín São João Paulo II ne’ebé reabilita ona iha Tasi Tolu hetan inaugurasaun no bensan iha serimónia ne’ebé partisipa husi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, membrus Governu, responsavel Igreja Katólika sira, reprezentantes F-FDTL no PNTL, autoridade tradisionál sira, relijiozus, relijiozas, no mós sarani sira.

Inisiativa konjunta entre Governu no Igreja Katólika ho objetivu atu reabilita no valoriza fatin istóriku ida-ne’e, iha ne’ebé Amu-Papa João Paulo II selebra Misa ida durante ninia vizita mai Timor-Leste iha tinan 1989.

Serimónia ne’e hahú ho liturgia da Palavra, ne’ebé prezide husi D. Virgílio Cardeal do Carmo da Silva, ne’ebé tuir mai fó bensan ba monumentu no jardín ne’e.

Iha ninia diskursu, Primeiru-Ministru fó hanoin kona-ba knaar ne’ebé Igreja Katólika hala’o iha istória tomak Timor-Leste nian, liuliu iha edukasaun, prezervasaun no utilizasaun lian Tetum, no mós formasaun ba komunidade sira iha parte oioin iha nasaun ne’e.

Fatin Tasi Tolu ne’e prezerva memória vizita São João Paulo II mai Timor-Leste no enkontru Amu-Papa ho povu timoroan, durante períodu ida ne’ebé importante tebetebes iha istória nasaun ne’e nian.

Programa omenajen ofisiál ne’e termina ohin, loron 10 fulan-setembru, ho serimónia enserramentu ba transladasaun restus mortais preladu na’in-haat ne’e.

Iha tuku 5:00 loraik, sei hala’o Santa Misa ida iha Tasi Tolu, ne’ebé prezide husi D. Virgílio Cardeal do Carmo da Silva. Hafoin selebrasaun, tuir planu, sei lee despaxu ida hosi Konferénsia Episkopál Timorense, tuir fali ho diskursu sira hosi Pro-Prezidente CET no Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta.

Hafoin bensan finál, restus mortais hosi D. Jaime Garcia Goulart, D. José Joaquim Ribeiro, Monseñór Martinho da Costa Lopes no D. Alberto Ricardo da Silva sei transporta ba Katedrál Dili, iha ne’ebé sei hala’o serimónia hakoi nian.

Programa ne’e termina ho vizita ida ba Monumentu no Jardín Omenajen nian ne’ebé foun, iha resintu Katedrál Dili, hodi hakotu serimónia ofisiál sira ne’ebé hahú iha loron 1 fulan-setembru ho lema “Retratus Fiar no Memória Eterna Igreja no Timor-Leste nian – HODI Selebra Eransa no Sakrifísiu hosi Ita-nia Saudozu Preladu sira”.

 

 

   Ba leten